ABD tehditleri karşısında İran'ın savaş ve müzakere tutumunu kim belirliyor

İran ABD tarafından yeni bir gerilimi tırmandırmanın eşiğinde ancak müzakereler devam ediyor. Tahran, İran – İran ile Amerika Birleşik Resim (ABD) arasında yeni bir salgın savaş çıkmasını önlemek için müzakereler yapılıyor ancak durağan süreç, İran hükümetinde gücün kimin elinde olduğunu ortaya çıkardı. Nispeten ılımlı bir kişi olan Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian Pazartesi günü yaptığı açıklamada, hükümetine Dini Lider Mücteba Hamaney tarafından ABD tarafından yürütülen müzakerelerle ilgili "belirli yetkiler" verildiğini söyledi. (Kaynak: Al Jazeera Global Economy & World (İngilizce))

Washington'un yapacağı herhangi bir anlaşmaya karşı çıkan muhafazakarların ateşine maruz kalan Pezeshkian, bunun ne tür bir yetki gerektirdiğine dair herhangi bir ayrıntı vermedi. Onun yorumu, aralarında Katar ve Pakistan'ın da bulunduğu arabulucuların ABD'nin İran'a yönelik yeni saldırılarını engelleme çabalarının ardından geldi. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a düzenlediği ve Dini Lider Ali Hamaney ve diğer üst düzey İranlı yetkililerin ölümüne yol açan hava saldırılarıyla başlayan çatışmada büyük bir tırmanışın yaklaşmakta olduğuna dair güçlü göstergeler vardı.

O tarihten bu yana İran'daki denge gücü giderek İslam Devrim Muhafızları Ordusu'nun (IRGC) komutanlarına ve güvenlik odaklı diğer yetkililere kaydı. Center for International Politika'nın kıdemli araştırmacılarından Sina Toossi Al Jazeera'ye şöyle konuştu: "Bence kilit nokta, herhangi bir anlaşmanın İran'da güvenlik-askeri yapılanmayı desteklemesi gerektiğidir." Siyasi analist, müzakerelerin artık sadece İran'ın nükleer programı ve yaptırımlarını değil aynı zamanda Hürmüz Boğazı'nın kontrolü ve yeni saldırılara karşı garantiler de dahil olmak üzere savaştan kaynaklanan daha geniş güvenlik düzenlemelerini de ilgilendirdiği göz önüne alındığında bu durumun özellikle doğru olduğunu belirtti. İran, savaşı sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmak için ABD'nin uymasını talep ettiği yedi maddelik bir plan öne sürdü.

İranlı yetkililer, savaş ve müzakerelerle ilgili karar almanın hükümetin çerçeve kurumları dahilinde uyumlu bir yaklaşımla gerçekleştiğini söyledi. Bu kurumlar arasında yüksek lider ve Yüksek Milli Güvenlik Kurulu (SNSC) yer alıyor. Hepsinde öne çıkan askeri ve güvenlik figürleri ve organları.

Müctaba Hamaney'in ofisi, İran Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi de dahil olmak üzere üst düzey askeri komutanlarla ABD'nin topyekün savaş tehditleriyle nasıl başa çıkılacağı konusunda talimatlar vermek için bir araya geldiğini söyledi. Hamaney, İran silahlı kuvvetlerinin herhangi bir tehdide karşı coğrafi kısıtlama olmaksızın derhal karşılık vermesi ve savaşın tırmanması durumunda ABD ve İsrail hedefleri listesini genişletmesi gerektiğini söyledi. Sonuçta savaşın sona erdirilmesi gibi önemli kararlar dini lider tarafından kararlaştırılıyor, ancak silahlı kuvvetlerden temsilciler, hükümet bakanları, parlamento ve yargı başkanlarından oluşan SNSC ilk önce bunları oyluyor.

Yasaya göre İran cumhurbaşkanı aynı zamanda SNSC'nin de başkanı, ancak pozisyon sekreteri üst düzey ulusal güvenlik dosyalarının merkezi koordinatörü olma rolü nedeniyle son zamanlarda daha fazla ağırlık kazandı. Bu pozisyon, ağustos ayının başlarından bu yana, hiçbir zaman kamu görevi yapmamış eski Devrim Muhafızları başkomutanı Muhsin Rızaei tarafından işgal edilmişti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance geçen hafta Tahran'a bir mektup yazdığında, bunu cumhurbaşkanına ya da son aylarda İran'ın baş müzakerecisi olarak da görev yapan İran parlamento sözcüsü Muhammed Bagher Ghalibaf'a değil, Rızaei'ye göndermişti. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Esmaeil Baghaei, eğer isterse mektuba Ghalibaf değil Rezaei'nin yanıt vereceğini söyledi. Ancak Ghalibaf'ın baş müzakereci görevinden alınmadığına da dikkat çekti.

Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ve aralarında Kazem Garibabadi'nin de bulunduğu yardımcıları, arabulucular aracılığıyla teması sürdürmek ve Birleşmiş Milletler ve uluslararası kuruluşlar aracılığıyla diplomasi yürütmek konusunda hükümetin önde gelen isimleri arasında yer alıyor. Ghalibaf'ın yönlendirdiği görüşmeler, Haziran ayında Washington tarafından savaşı kısa süreliğine duraklatan ve güney İran limanlarına uygulanan deniz ablukasını kaldıran bir mutabakat anlaşmasının (MoU) imzalanmasına yol açtı. İran, ABD ile yeni bir gerilimin eşiğinde ancak müzakereler devam ediyor.

Tahran, İran - İran ile ABD arasında savaşın daha da patlak vermesini önlemek için müzakereler yapılıyor ancak durgun süreç, İran hükümeti içinde kimin gücü elinde tuttuğunu ortaya çıkardı. Nispeten ılımlı bir kişi olan Cumhurbaşkanı Masoud Pezeshkian Pazartesi günü yaptığı açıklamada, hükümetine Dini Lider Mücteba Hamaney tarafından ABD ile müzakereler konusunda "belirli yetkiler" verildiğini söyledi. Washington'la herhangi bir anlaşmaya karşı çıkan muhafazakarların eleştirilerine maruz kalan Pezeshkian, bunun ne tür bir yetki gerektirdiğine dair herhangi bir ayrıntı vermedi.

Bu haber, bir kaynakta yayımlanan bilgilerin atıfla derlenmesiyle otomatik olarak hazırlanmıştır: Al Jazeera Global Economy & World (İngilizce). Ayrıntılar için kaynaklara bakınız.