KOBİ’lere tedarik zinciri sınavı

Başak Nur GÖKÇAMbasaknur.gokcam@dunya.comKüresel ticarette rekabe­tin kuralları yeniden ya­zılıyor. Bir ürünün han­gi ülkede, ne kadar maliyetle ve hangi kalitede üretildiği kadar, üretim sürecinde ne kadar kar­bon salımı yapıldığı, ne kadar su ve enerji tüketildiği de önem ka­zanıyor.

Büyük şirketlerin iklim hedeflerini tedarik zincirlerine yaymasıyla birlikte, bu değişim­den en fazla etkilenecek kesim­lerden biri küçük ve orta ölçekli işletmeler olacak.Türkiye ekonomisindeki ağır­lıkları nedeniyle KOBİ’lerin bu sürece uyumu, yalnızca işletme­lerin değil, ülkenin üretim ve ih­racat kapasitesinin geleceğini de ilgilendiriyor.

Ana sanayi şirket­lerinin çevresel performans bek­lentileri yükselirken, küçük işlet­melerin yalnızca ürün kalitesi ve fiyatla değil, üretimlerinin çevre­sel etkileriyle de rekabet etmesi gerekecek. İlk iki aşamada dönü­şümün gerekliliği ve finansmanı öne çıkarken, şimdi asıl mesele yapılan yatırımların ticari avan­taja nasıl dönüşeceği.Tedarik zincirinde yeni eleme kriterleri Büyük şirketlerin sürdürülebi­lirlik performansı artık yalnızca kendi tesislerindeki faaliyetler­le değerlendirilmiyor.

Üretimde kullanılan ham maddeden lojisti­ğe kadar uzanan tedarik zinciri­nin çevresel etkisi de önem kaza­nıyor. Bu nedenle ana sanayi şir­ketleri, tedarikçilerinden enerji tüketimi, karbon emisyonu, su kullanımı ve atık yönetimi gibi ko­nularda bilgi talep ediyor.Özellikle Avrupa pazarına çalı­şan üreticiler açısından bu beklen­tiler daha görünür.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) doğrudan belirli ürün gruplarının AB’ye ithalatını ilgilendirse de bü­yük alıcıların tedarikçilerinden emisyon verisi istemesi, etkisini daha geniş bir ekonomik alana ta­şıyor. Düzenleme kapsamında bu­lunmayan bir KOBİ de müşterisi­nin talepleri nedeniyle üretim sü­reçlerini yeniden değerlendirmek zorunda kalabiliyor.Karbon verisi yeni ticari pasaport olacak Bu durum, küçük işletmeler için yeni bir ticari risk yaratıyor.

Çevresel performansını belgele­yemeyen işletmeler mevcut müş­terileriyle ilişkilerini sürdürmek­te veya yeni tedarik zincirlerine girmekte zorlanabilir. Dönüşüm yatırımlarını gerçekleştirenler ise değişen beklentilere daha hızlı yanıt verebilir.KOBİ’lerin önündeki sorun­lardan biri, çevresel perfor­manslarını gösterecek verile­ri düzenli biçimde üretememe­leri.

Birçok işletme elektrik ve doğal gaz faturalarını takip etse de tüketimini üretim miktarıy­la ilişkilendirmiyor. Ürün başına enerji kullanımı, karbon emisyo­nu, su tüketimi ve üretim firesi gibi veriler çoğu zaman sistema­tik biçimde tutulmuyor.Oysa müşteriler açısından yal­nızca çevresel hedef açıklamak yeterli değil.

Bu hedeflerin ölçü­lebilir ve karşılaştırılabilir veri­lerle desteklenmesi gerekiyor. Bu nedenle işletmelerin enerji, su, ham madde ve atık miktarla­rını düzenli izlemesi, üretim ba­şına kaynak tüketimini hesapla­ması önem taşıyor.Dijital üretim sistemleri ve enerji takip altyapıları bu süreci kolaylaştırabilir.

Ancak her işlet­menin yüksek maliyetli teknolo­jilere yatırım yapması gerekmi­yor. Mevcut üretim kayıtlarının düzenlenmesi ve basit takip sis­temlerinin kurulması da başlan­gıç için yeterli olabilir. Önemli olan veriyi yalnızca müşteri ta­lep ettiğinde değil, işletmenin günlük faaliyetlerinin bir parçası olarak toplamak.Büyük şirketlerin sorumluluğu da artıyor KOBİ’lerden çevresel standart­lara uyum beklenirken dönüşü­mün bütün yükünün küçük işlet­melere bırakılması gerçekçi de­ğil.

Büyük şirketlerle tedarikçileri arasında finansman, teknik bilgi ve teknolojiye erişim açısından önemli farklılıklar bulunuyor. Küçük bir işletme için karbon he­saplama hizmeti almak veya üre­tim hattını yenilemek ciddi bir maliyet oluşturabiliyor.Bu nedenle ana sanayi şirket­lerinin tedarikçilerine yalnız­ca kriter sunmakla yetinmeme­si gerekiyor.

Ortak enerji etütleri, karbon hesaplama desteği, tek­nik eğitimler ve teknoloji payla­şımı dönüşümün yaygınlaşması­na katkı sağlayabilir. Bankalar ve kamu destekleriyle geliştirilecek ortak finansman modelleri de kü­çük işletmelerin yatırım kapasi­tesini artırabilir.Öte yandan bu ticari ilişkile­rin koşullarının da belirleyici olacağı bir döneme giriş yapılı­yor.