Yeni Zelanda, kendine has seçim sistemiyle bugün sandık başına gidiyor

Yeni Zelanda'da seçmenler, 7 Kasım'da yapılacak genel seçimlerde, parlamentodaki temsilcileri belirlemek için kendine has özellikleri olan, karma nispi temsil (MMP) olarak adlandırılan seçim sistemi kapsamında iki ayrı oy kullanacak. 1996'dan bu yana uygulanan sistem, seçmenlerin hem tercih ettikleri siyasi partiye hem de yaşadıkları seçim bölgesini parlamentoda temsil edecek adaya oy vermesine imkan tanıyor.

Ülkede 1993'te düzenlenen referandumda kabul edilen sistem, daha önce uygulanan ve en fazla oyu alan adayın seçim bölgesini kazandığı dar bölge çoğunluk sisteminin (FPTP) yerini aldı. Yeni Zelanda Seçim Komisyonunun verilerine göre, seçmenlerin kullandığı ilk oy, ülke genelinde siyasi partilerin parlamentoda kaç sandalye kazanacağını büyük ölçüde belirleyen parti oyu olarak tanımlanıyor.

İkinci oy ise seçmenin yaşadığı seçim bölgesini temsil etmesini istediği adaya veriliyor. Bu oylamada en fazla oyu alan aday, oyların yüzde 50'sinden fazlasını alması gerekmeksizin seçim bölgesini kazanarak parlamentoya giriyor. Yeni Zelanda'da parlamento 120 sandalyeli. Bu sandalyelerin bir bölümü seçim bölgelerinde kazanan adaylara, geri kalanı ise partilerin ülke genelinde aldıkları oy oranlarına göre belirlenen parti listelerindeki adaylara dağıtılıyor.

Bir siyasi partinin parlamentoda sandalye kazanabilmesi için ülke genelindeki parti oylarının en az yüzde 5'ini alması veya seçim bölgelerinden en az birini kazanması gerekiyor. Bu şartlardan en az birini yerine getiren partilerin parlamentodaki toplam sandalye sayısı, ülke genelindeki oy oranlarıyla mümkün olduğunca orantılı şekilde hesaplanıyor.

Sandalye dağılımında "Sainte-Lague" yöntemi olarak bilinen matematiksel formül kullanılıyor. Bu yöntemle partilerin aldıkları oylar dikkate alınarak parlamentoda hak kazandıkları sandalye sayısı belirleniyor. Yeni Zelanda'da uygulanan sistem, parlamentoda küçük siyasi partilerin de temsil edilmesini kolaylaştırırken tek bir partinin hükümet kurmak için gereken çoğunluğa ulaşmasını zorlaştırabiliyor.

Parlamentoda hükümet kurabilmek için normal şartlarda 120 sandalyenin en az 61'ini kazanmak gerekiyor. Bu nedenle seçimlerin ardından partiler arasında koalisyon görüşmeleri veya hükümete güvenoyu ve bütçe konularında destek verilmesini içeren anlaşmalar yapılabiliyor.

Yeni Zelanda'da 2020 genel seçimlerinde İşçi Partisi, tek başına hükümet kurabilecek çoğunluğa ulaşan ilk parti olmuştu. Yeni Zelanda'da 7 Kasım'da yapılacak genel seçimler öncesinde yayımlanan son anketler, iktidardaki Ulusal Parti (National Party) liderliğindeki koalisyon ile İşçi Partisi (Labour Party) öncülüğündeki muhalefet arasındaki yarışın giderek kızıştığını gösteriyor.

Araştırma şirketi Roy Morgan'ın 4 Kasım'da yayımladığı ve 28 Eylül-25 Ekim'de 859 seçmenin katılımıyla gerçekleştirilen ankete göre, Başbakan Christopher Luxon liderliğindeki Ulusal Parti, ACT Yeni Zelanda ve Yeni Zelanda Birinci Partisinden (NZ First) oluşan iktidar koalisyonunun toplam oy desteği yüzde 47,5.