Uzmanlar, Etiyopya'nın "deniz kapısı" arayışında bölgesel uzlaşıyı zor görüyor

Mısır ile Etiyopya arasında son dönemde "deniz kapısı" konusunda yaşanan tartışmaları değerlendiren iki ülkeden uzmanlar, Addis Ababa yönetimi ile bölge ülkeleri arasında kısa vadede uzlaşı sağlanmasını zor görüyor. Etiyopya, 1993 yılında Eritre'nin bağımsızlığını ilan etmesiyle kıyı hattını kaybederek, denize kıyısı olmayan bir ülke haline geldi. Dış ticaretinin büyük çoğunluğunu Cibuti Limanı üzerinden yürüten Etiyopya için bu durum ekonomik olduğu kadar stratejik bir bağımlılık anlamına geliyor.

Bu nedenle Addis Ababa'nın Kızıldeniz'e açılan bir kapı ile denize erişimi, kendi ifadesiyle "varoluşsal bir mesele." Etiyopya'nın 1993'te Eritre'nin bağımsızlığını kazanmasıyla Kızıldeniz'e erişimini kaybetmesi, ülkenin denize çıkış arayışını bölgesel bir anlaşmazlık haline getirdi. Başbakan Abiy Ahmed'in 2018'de iktidara gelmesinin ardından ülkesinin Kızıldeniz'e doğrudan erişim sağlaması gerektiği yönündeki ısrarını artırması ise bölge ülkeleri arasındaki gerilimi derinleştirdi.

Etiyopya'nın Kızıldeniz'e erişim planına mevcut haliyle karşı çıkan ülkelerin başında Mısır geliyor. Kızıldeniz'e kıyısı bulunan Mısır, Etiyopya'nın askeri amaçlarla denize çıkış hakkı elde edemeyeceğini savunurken, ticari faaliyetler için bir koridor oluşturulmasına ise karşı olmadığını belirtiyor.

Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, 8 Ekim'de parlamentonun yeni yasama yılı açılışında yaptığı konuşmada, ülkesinin denize erişim sağlamasını "medeniyet yolculuğunun bir gerekliliği" olarak nitelendirdi. Daha önce de pek çok kez Addis Ababa'nın denize erişiminin ülke için "varoluşsal bir mesele" olduğu vurgusu yapan Ahmed, bu hedefe ulaşmak için "al-ver" ilkesine göre hareket etmeye hazır olduklarını belirtti.

Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ise 29 Ekim'de Afrika Boynuzu'nda artan gerilimlerden "derin endişe" duyduklarını belirterek, bölgedeki kırılgan durumdan yararlanılarak Kızıldeniz'in askerileştirilmesine ve denize kıyısı olmayan ülkelerin bölgede askeri varlık oluşturmasına yönelik her türlü girişime kesinlikle karşı olduklarını vurguladı.

Mısır'ın bu tutumu, Mısır ve Sudan'ın dışişleri ile sulama bakanlarının 2 Kasım'da gerçekleştirdiği toplantıda da yinelendi. Toplantıda, kıyıdaş ülkelerin egemenliğini, birliğini, toprak bütünlüğünü ve limanları üzerindeki haklarını ihlal edecek her türlü denize erişim girişimine kesinlikle karşı çıkıldığı vurgulandı.

Eritre, Mısır Sudan ve Somali arasında 4 Ekim'de imzalanan ortak "El-Alameyn Bildirisi"nde de Kızıldeniz'in yönetiminden yalnızca kıyıdaş ülkelerin sorumlu olduğu vurgulanmıştı. Bölgedeki denize erişim tartışmaları sürerken Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, 28 Ekim'de Rus yapımı Su-35 savaş uçaklarına ilişkin anlaşma kapsamında ilk teslimatın gerçekleştirildiğini duyurmuş, bu adımı ülkesinin "stratejik caydırıcılık" kapasitesini güçlendirmeye yönelik bir gelişme olarak değerlendirmişti.

Bölgedeki askeri hareketliliğe diplomatik gerilimler de eşlik etti. Etiyopya ile Eritre, ekim ayı başında karşılıklı olarak diplomatlarını sınır dışı etti. Etiyopya ayrıca, Sudan yönetiminin Addis Ababa'yı Hızlı Destek Kuvvetlerine (HDK) destek amacıyla Sudan topraklarına insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırı düzenlemekle suçlamasının ardından 2 Kasım'da Sudan sınırındaki Asosa kentinde bulunan konsolosluğunu kapatma kararı aldı. Etiyopyalı ve Mısırlı uzmanlar, AA muhabirine yaptığı açıklamalarda, Etiyopya'nın deniz kapısı elde etme meselesini değerlendirdi.