Fransa’da tırmanan protestolar ve siyasi otorite krizi

Macron’un önündeki en acil mesele, şiddetin daha fazla tırmanmasını önlemektir. Ancak kendisinden sonra yönetimi devralacak isim, devlet kurumlarına duyulan güveni yeniden inşa etmek gibi daha zorlu bir görevle karşı karşıya kalacak. Fransız gazeteci Alexander Seale, Fransa'da öğrenci protestolarıyla başlayan ve siyasi krize doğru evrilen süreci AA Analiz için kaleme aldı.

Fransa daha önce sayısız grev ve gösteriye sahne olmuştu; ancak bu sonbaharda ülkeyi etkisi altına alan huzursuzluk, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron için ciddi bir sınava dönüştü. Bu durum, hükümetinin halkın güvenini kazanıp kazanamayacağını gösterecek bir test niteliği taşıyor.

5 Kasım Perşembe günü gerçekleştirilen ülke çapındaki grev, artan yaşam maliyeti, yetersiz ücretler ve kötüleşen kamu hizmetleri konularında öğrencileri, sendikacıları, kamu çalışanlarını ve "Sarı Yeleklileri" bir araya getirerek yüz binlerce kişiyi sokaklara döktü. Fransız İçişleri Bakanlığı verilerine göre ülke genelinde yaklaşık 600 bin kişi gösteri düzenlerken, Fransa'nın en büyük sendika konfederasyonlarından biri olan Genel İş Konfederasyonu (CGT) katılımcı sayısının 1,6 milyon olduğunu tahmin ediyor.

Paris'te binlerce kişi, Fransız bayrakları sallayarak Cumhuriyet Meydanı’nda toplandı ve ardından Millet Meydanı’na doğru yürüyüşe geçti. Atmosfer başlangıçta şenlikliydi; meydandaki meşhur anıtın çevresi müzik sesleri ve kalabalıklarla doluydu. Başkentin diğer bölgelerinde, Rivoli Sokağı'nda barikatlar kurulurken, Voltaire Bulvarı'ndaki işletmeler de olası bir kargaşaya karşı hazırlık yapıyordu. Sonrasında, bazı göstericiler ile polis arasında çatışmalar yaşandı.

Grev sırasında Eyfel Kulesi kapatıldı, okullarda ve ulaşım hizmetlerinde aksamalar yaşandı, nükleer enerji üretimi ise azaltıldı. Ekim ayındaki kundaklama, yağma ve şiddet olaylarının tekrarlanmasını önlemek amacıyla ülke genelinde yaklaşık 70 bin polis ve jandarma görevlendirildi. Muazzam boyutlara ulaşan güvenlik operasyonları, hükümetin içinde bulunduğu zor durumu da gözler önüne seriyor. Polis, barikatları kaldırmak üzere görevlendirilebilir; ancak bir demokraside, insanları daha en başta sokağa döken şikayetleri çözme konusunda polisin yapabileceği pek bir şey bulunmuyor.

Protesto hareketi, öğrencilerin kronik öğretmen eksikliği, aşırı kalabalık sınıflar ve kötüleşen okul binalarına karşı gösteriler düzenlediği eylül ayında başladı. Öğrenci talepleri, artan yaşam maliyetleriyle boğuşan işçilerin ve kamu harcamalarındaki kesintilere karşı çıkan sendikaların desteğini topladı.

Hükümet, eğitim alanında planlanan 836 kişilik istihdam kesintisinin iptal edilmesi, 500 yeni öğretmenlik pozisyonu oluşturulması ve okul yenileme çalışmaları için finansman sağlanması sözü de dahil olmak üzere çeşitli tavizler vereceğini duyursa da protestolar devam etti.

Fransa’nın kamu maliyesinde yaşadığı zorluklar meseleyi önemli ölçüde karmaşıklaştırıyor. Kamu borcunun ekonomik üretim miktarının yüzde 120’sine yaklaştığı bir ortamda Macron hükümeti, harcamaları kontrol altına alma konusunda giderek artan bir baskıyla karşı karşıya. Bununla birlikte Fransız sendikaları daha yüksek ücretler ve daha iyi kamu hizmeti talep ediyor.

Mevcut durumda anlaşmazlık eğitim krizinin çok ötesine geçti. Hükümetin pek çok protestocunun "kemer sıkma" olarak nitelendirdiği katı ekonomik kısıtlamalarla, yaşam standartları kötüleşen vatandaşın beklentilerini uzlaştırıp uzlaştıramayacağı sorusu gündeme taşınıyor.

17 Ekim’deki şiddet olayları ise krizin başka bir boyutunu gözler önüne serdi. İçişleri Bakanlığı verilerine göre ülke genelinde yaklaşık 550 bin kişi gösteri düzenlerken, CGT bu sayıyı 800 bin olarak hesaplıyor. Çoğunluk, demokratik protesto hakkını kullanarak barışçıl bir şekilde yürüse de maskeli isyancılardan oluşan daha küçük gruplar polis memurlarına saldırdı, iş yerlerini yağmaladı ve kamu binalarına zarar verdi.

Porselenleriyle dünya çapında tanınan Limoges şehrinde, isyancılar tarihi belediye binasını ateşe verdi. Binanın çatısı çöktü ve 19. yüzyıldan kalma yapının büyük bir kısmı harap oldu. Marsilya'da, siyah kıyafetler giyen isyancılar belediye binasına zorla girdi, odalara zarar verdi ve binayı tahrip etti. Lyon'da ise şehrin turizm ofisi ateşe verildi. Ülke genelindeki kargaşanın ardından 1800'den fazla kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

Şiddet olayları, Fransa'da gösterileri fırsat bilerek polisle çatışan ve mülke zarar veren şiddet yanlısı provokatörler için kullanılan bir terim olan “casseurs”e yeniden dikkat çekti. Bunlardan bazıları koyu renkli kıyafetler giyerek ve kimliklerini gizleyerek bloklar halinde faaliyet gösteriyor. Diğerleri ise fırsatçı yağmalama eylemlerine girişiyor. Yaptıkları eylemler işletmelere zarar verdi, bölge sakinlerini korkuttu ve en önemlisi, barışçıl protestocuların taleplerini duyurma çabalarını güçleştirdi.

Yetkililerin verdiği yanıtta da ciddi eksiklikler vardı. Limoges Belediye Başkanı Guillaume Guerin, şehirdeki tarihi belediye binasını korumak için yeterli polis kaynağının bulunmadığından şikayet etti. Marsilya Belediye Başkanı Benoit Payan da benzer şekilde, güvenlik güçlerinin konuşlandırılma biçimini sorguladı.